Arbocatalogus voor de huisartsenzorg

Daglicht en verlichting

Verlichting, daglicht, uitzicht en zonwering

Oplossing status: N.v.t

Terug
niet getoetst door Arbeidsinspectie, goedgekeurd door Sociale Partners, geactualiseerd en informatief, augustus 2026.

Beschrijving oplossing: 

De Arbowet stelt geen specifieke normen voor verlichting, maar wel algemene eisen. In de bouwwetgeving (Besluit Bouwwerken Leefomgeving) staan een aantal minimumeisen ten aanzien van verlichting en daglicht in gebouwen. Daar wordt op getoetst bij het verlenen van vergunningen, maar dat is geen garantie dat dit ook voldoet aan alle eisen die je vanuit Arbo aan de werkplek stelt. Bij nieuwbouw en zeker bij huren en verbouwen is het daarom nodig het gebouw en de inrichting te toetsen op de volgende aandachtspunten:
  • bij het kiezen van type licht en armatuur en de plaatsing van de armaturen, moet je rekening houden met de hoeveelheid licht op de werkplek, het voorkomen van grote contrasten in het gezichtsveld (m.n. bij beeldschermwerk) en het voorkomen dat het licht wordt weerspiegeld op beeldschermen. Maak hiervoor een lichtplan en kies armaturen die zo min mogelijk reflectie- of verblindingsrisico geven.
  • in elke werkruimte moet voldoende algemene verlichting aanwezig zijn. Op plaatsen waar details of kleur worden beoordeeld, is extra verlichting nodig. De gewenste verlichtingsniveaus zijn (afkomstig uit LHV Bouwnorm):
Ruimte Verlichtingsniveau in lux conform NEN-EN 12464
Alle verblijfsruimten m.u.v. de opstelplaats van de onderzoeks- of behandelbank en m.u.v. de wachtruimte 500
De opstelplaats van de onderzoeks- of behandelbank 800
De wachtruimte 400
Alle overige ruimten 200
  • De kwaliteit van het licht moet voldoen aan de volgende criteria:
    • ledverlichting heeft een UGR van maximaal 19.
    • ledverlichting is flikker-vrij (dus hoger dan 50Hz).
    • ledverlichting beschikt over een CE-keurmerk.
    • ledverlichting moet gelijkmatig zijn. Het verschil in gemeten luxwaarden tussen de helderste en donkerste meting in een ruimte mag maximaal 4 zijn.
    • de verlichting bij de onderzoeks- en behandelbanken moet 4000K zijn met een kleurweergave-index (CRI-waarde) boven de 90.
    • het maximale verlichtingsniveau in een ruimte, bepaald conform de NEN-EN-12464, bedraagt 1300 lux.
  • de Arbowetgeving stelt geen concrete normen, maar stelt dat waar dit mogelijk is er daglicht op de werkplek aanwezig is. In ruimtes waar medewerkers langdurig verblijven, is het zeker wenselijk dat er daglicht binnenkomt via dak- of gevelopeningen. Voor lichtkoepels en ramen waar de zon op schijnt moet er dan ook zonwering aangebracht zijn.  In de NEN-EN 17037:2018+A1:2022 nl wordt beschreven hoe goede daglichttoetreding en uitzicht gerealiseerd kunnen worden. Vraag aan de architect of met deze norm rekening gehouden wordt.
  • uitzicht kan vaak gelijktijdig met de daglichttoetreding gemaakt worden. Wensen voor een goed uitzicht zijn: het kunnen waarnemen van het weer (zon, regen, sneeuw etc.), de natuur (groen) en beweging (mensen en verkeer). Bekijk hoe de ruimtes waar uitzicht het meest wenselijk is in het pand gesitueerd worden. Bijvoorbeeld ruimtes waar langdurig gewerkt wordt en weinig contact met anderen is, hebben meer behoefte aan contact met buiten. Anderzijds wil je er ook voor waken dat er veel inkijk is vanuit buiten. De afstand van ramen tot de erfgrens is dan ook belangrijk.
  • zonwering aan de buitenzijde helpt om de warmte buiten te houden (zie hiervoor het onderdeel ‘Binnenklimaat en ventilatie’). Zonwerend glas is niet voldoende. Bij beeldschermwerk is altijd zon- of helderheidswering nodig, om te kunnen regelen dat de zon of het daglicht niet te veel verblindt (tegenlicht) of lichte oppervlakken weerspiegelen in je beeldscherm.
  • met indirecte verlichting of beeldschermarmaturen voorkom je spiegelingen in het scherm. Stel werkplekken zo op dat de kijkrichting parallel is aan het raam. Zo kijk je niet tegen het daglicht in en spiegelt het daglicht niet op je beeldscherm. Zorg dat in de kijkrichting achter het beeldscherm geen sterke lichtbronnen aanwezig zijn, dat is zwaar voor de ogen. Zie voor meer informatie over de inrichting van beeldscherm- en baliewerkplekken het onderdeel Ergonomische werkplek.

Tips: 

  • licht is niet alleen om goed te kunnen zien. De sfeer in een ruimte wordt ook belangrijk beïnvloed door het licht. Gebruik bij voorkeur een combinatie van direct en indirect kunstlicht. Er is veel keus in de lichtkleur van kunstverlichting. Veel mensen geven de voorkeur aan warmere tinten. 
  • als er gevaren ontstaan bij uitvallen van de verlichting, dan moet er noodverlichting zijn aangebracht (bijvoorbeeld inpandige vluchtwegen en nooduitgangen).
  • met een bewegingssensor wordt voorkomen dat het licht onnodig blijft branden. Dit spaart energie en dus het milieu. Maar voor wachtruimte en receptie wordt dit niet aanbevolen, omdat bezoekers dan onbedoeld in het donker zitten als er weinig beweging is. Ook is dit niet fijn ‘binnenkomen’.
  • het is belangrijk dat de medewerkers regelmogelijkheden hebben om de zonwering te bedienen. Bij voorkeur is de zonwering in delen regelbaar (per raam of venster).

Bronnen/achtergrondinformatie: 
•    zie website van de Bouw advies groep van de LHV: Bouwnormen 
 

Terug